.......

دیوان حافظ مانند روزنامه‌ی روزانه است. تمام وقایع روز را در خودش منعکس کرده، و تبدیل کرده به وقایعِ دیر پای جهانی، به سرنوشتِ پایدارِ بشریّت. اتّفاق چنین پیش آمده که حافظ آخرین پیام‌گزارِ زبان فارسی باشد. قبل از او بزرگان دیگری آمده بودند و همه‌ی گفتنی‌ها را گفته بودند، بخصوص سه بزرگ دیگر: فردوسی، مولوی و سعدی. شخص دیگری هم که باید اضافه کنیم خیّام است که خیلی تأثیر گذارده، همین مقدار کم رباعی‌های منسوب به او ردّپای خود را در غزل‌های حافظ نهاده‌اند. بدین‌گونه می‌توان گفت که حافظ یک شاهنامه‌ی کوچک را در دیوانش جای داده، یک مولویِ خلاصه شده و فشرده شده؛ و سعدی بیشتر از همه، برای اینکه در بیان و کلام و سبک و روش، او دنباله‌رو سعدی است. تفکّرِ خیّامی نیز بر آنها اضافه می‌شود. یعنی می‌توان گفت که او خلاصه‌ی این چهار تن است. البتّه از همه‌ی کتاب‌های ارزنده‌ی گذشته‌ی دیگر هم بهره گرفته. از تمام شاعرانِ گذشته، از رودکی تا مسعود سعد، نظامی، خاقانی، و بیشتر از همه سنایی و عطّار. از کتاب‌های نثر، غزّالی، کشف‌الاسرار، تفسیرهای قرآنی... و البتّه سبکِ بیانِ قرآن خیلی در او تأثیر گذارده، چون خودش هم حافظِ قرآن بوده و خیلی از زیبایی‌ها و ظرافت‌های هنریِ شعریِ خود را از قرآن گرفته. همه‌ی اینها وقتی در یک وجود جمع شد، در یک نفر که طیّ بیش از پنجاه سال این کارش بوده و ابداً وقت تلف نمی‌کرده و هرچه را می‌دیده فوری ضبط می‌کرده و تبدیل به احسن می‌کرده، یعنی واقعاً مثل مِسی که اکسیر به آن بزنند و طلا شود، فوری وقایعِ جزئی و عادّی را تبدیل می‌کرده به وقایعِ اصلی و عمده، خوب چنین کسی هنرِ خود را مُفت به دست نیاورده. البتّه از همه‌ی اینها مهمّ‌تر آن استعدادِ خداداد و ذاتیِ عجیبی است که داشته و توانسته همه‌ی اینها را با هم تلفیق و جمع کند، وگرنه کسان دیگری هم بوده‌اند که از او معلومات بیشتر داشته باشند، کتاب بیشتر خوانده باشند، ولی آنطور نتوانسته‌اند بشوند. این یک استثناء نادر است که می‌تواند در تاریخِ یک کشور پیش بیاید تا یکی را به این صورت عجیب بپروراند، شاید تمام تاریخ بشری چند نفر آن طوری که فردوسی نسبت به ایران هست توانسته بپروراند، یا مغزی مثل مغزِ مولوی، آنطور پهناور، یا مانند سعدی آنطور چالاک اندیش، البتّه در تمدّن‌های دیگر هم کسانی بوده‌اند امّا به طور کاملاً استثنایی.


📜#چهار_سخنگوی_وجدان_ایران
✍ دکتر محمّد‌علی اسلامی‌نُدوشن💐

 

http://enayati36.blogfa.com

...........................................................