مسجد نقشینه بیدگل
..
🔴در جستجوی یادگاری از محمد طاهر نقاش کاشانی در مسجد نقشینه بیدگل
▪️جمعه ۹۹/۹/۲۸ به اتفاق جناب دکتر حسین ایمانیان و جناب دکتر محمدرضا غیاثیان به مسجد نقشینه بیدگل رفتیم.
▪️مسجد نقشینه یا حاجی قاسم از مساجد بسیار زیبای صفوی شهرستان آران و بیدگل است از جلوه های زیبای این مسجد ایوان بسیار رفیع آن است که از دور جلوه نمایی می کند تزیینات این ایوان بلند عبارت است از کتیبه کاشی پیشانی زمینه آبی لاجوردی با خطوط زیبای ثلث سفید رنگ و محراب نقاشی زیبا از سال ۱۲۱۵ هجری.
▪️ محراب گچبری که شامل تزئینات مقرنس و نقوش و کتیبه های زیباست به جز آن در دیگر بخش های ایوان مسجد نقوش گل و بوته و ختایی و کتیبه های شیعی در قاب های متنوع وجود داشته که امروز بخش کمی از آنها باقی است.
▪️ مسجد دارای ساختمانی سه طبقه است طبقه زیر، طبقه همکف و ایوان که بر روی طبقه زیرین قرار دارد. همینطور طبقهای بر روی دهلیزهای جانبی ایوان که در کل ۴ سطح یا طبقه را بدست می دهد.
▪️ طبقه زیرین مسجد که گویا به واسطه بالا آمدن سطح کوچه، بیش از حد گود نشسته است، به نحو چشمگیر اسرار آمیز است، گرچه تزییناتی ندارد اما ستونهای عظیم و پهن و کشیده آن در بخشی که حمال زیرن ایوان رفیع است، و رواق های دراز و کشیده آن به نظر منحصربهفرد است، مسجد بازمانده ای از دوره صفوی است و در دوران قاجاری به صورت اساسی تعمیر شده است.
▪️ آخرین تعمیرات چند دهه پیش توسط میراث فرهنگ انجام شده و ایوان که تقریبا نصف سقف آن فرو ریخته بود بازسازی شده است و اندکی نیز طبقه دوم رواق سمت چپ مسجد در راستای قرینهسازی دستکاری شده است، درباره این مسجد پژوهش علمی صورت نگرفته، اما آنچه مسلم است مسجد نقشینه بیدگل یکی از زیباترین مساجد منطقه کاشان است و خوب است که پژوهش های بیشتری در باره آن صورت بگیرد.
▪️ تنوع آثار تاریخی ارزشمند بیدگل چشمگیر و در جای جای آن قابل مشاهده است، از جمله مسجد ابولولو در محله ویرانه، گر چه موفق به ورود بدان نشدیم، اما ظاهر ایوان بلند و ساباط تاریک و مرموز آن دیدنی بود.
▪️متاسفانه پژوهشگر کاربلد و دلسوز فرهنگ بیدگل خیلی نیست شاید فقط دوست عزیزم دکتر ایمانیان که دست تنهاست و من از جهاتی نگران تنها بودن ایشان هستم، امیدوارم که در این کار خطیر پژوهشگران بیرونی بیدگلی و پژوهشگران تاریخ و فرهنگ منطقه بیشتر وی را همراهی کنند.
▪️گمان ما سه نفر بر این است که احتمالاً کتیبههای کاشی فیروزهای پیشانی ایوان کار محمدطاهر نقاش کاشانی از خوشنویسان و نقاشان به نسبت گمنام کاشان در سده ۱۱ هجری است.
▪️ماده تاریخ این مسجد را همین محمد طاهر نوشته است و ای بسا در خوشنویسی کاشی پیشانی ایوان بوده است.
▪️ اما بخشی از کاشیها از جمله کاشیهای انتهایی که طبعاً مربوط به نام بانی، هنرمند و تاریخ است فرو ریخته، با این اوصاف جستجو در این زمینه توسط دکتر غیاثیان ادامه دارد، چون ایشان در صدد است برای اولینبار، مقاله جامع و درخوری درباره این شاعر، خوشنویس و نقاش که در ایوان زیارتگاه عطابخش کاشان آرمیده است تدوین کند.
▪️خوشنویسی بخشی از کاشیهای صندوق مزار حبیب موسی کاشان به امضای طاهر است ولی نقاشیهای قاجاری ورودی زیارتگاه عطابخش را حسن نراقی اشتباهی به وی منسوب کرده است.
▪️در تذکرههای صفوی اشعار و مختصر مطلبی راجع به طاهر به چشم میخورد اما کاملترین معرفی وی در تذکره ملیحای سمرقندی آمده است:
"اسمش طاهر است و کاشانی الاصل است. در بلده مذکور نزدیک به دروازة قیصریه [در بازار کاشان] در ضلع جنوبی موضع مذکور، دکانی دارد و به کار خود که نقش بستن است مشغول است و جمیع شعربافان بلدة کاشان بلکه مجموع بلاد ایران که در هر کارگه نقش بوته میبافند، از زرباف ته طلا وته نقره از مخمل و فوته به مومیالیه محتاجند. و نقاش تخلص کردن را سبب این است.
و گوشش بسیار گران میباشد، هرچند صدا بلند کرده شود، مسموعش نمیشود، اما به اشارة ابرو و رموز چشم و جنباندن لب و حرکت زبان میفهمد که چه گفته میشود و اکثر این بیت خود را حسب حال کرده:
«خلق را از دو جهت باعث آزار شدم/ تا زبان سبک و گوش گرانم دادند».▪️اول مرتبه محرر را در کاشان به شاعری که اتفاق ملاقات افتاد، مشارٌالیه بود. و شاگردان رشید در این فن دارد که هریک اوستاد زمان خویشند. دکانش دار الشعراست. در همین دکان او مرا با اکثر شعرا معرفتی شد و در وقت رجعت صفاهان گذار به موضع مشارٌالیه کرده، سراغ جستم، نشان دادند که به زیارت حرمین الشریفین- زادهما الله تعالی شرفاً- رفت. از جمله معاصران باقیا و فایض و سعیدای قصاب و نصیر مشتاق میباشد. اما در شعرش پختگی هست که در دیگرها نیست"(تذکره ملیحای سمرقندی)
▪️ محقق ارجمند ما جناب غیاثیان خیلی دلش برای طاهر سوخت و گفت: "کاش الان بود و برایش یک سمعک میخریدم."
✍محمد_مشهدی_نوشآبادی
@kashanshenasi